18 september, 2022

En dan weet je het plotseling: je bent gematigd links

 


Het was een weelde waarvan we niet konden beseffen dat het dat was. Buitenparlementair (ook wel apartidair) links kon betrekkelijk groot zijn bij de gratie van een behoorlijke parlementaire vertegenwoordiging van links. Ik denk hierbij vooral aan de zogenaamde rode jaren zeventig, maar het gold – zeker op cultureel gebied – ook in de jaren tachtig. Er waren trouwens verbindingen tussen bijvoorbeeld anarchisten en de PSP, de PPR, ook nog met de PvdA en in de begintijd zelfs met D’66.

Maar parlementair links hield op te bestaan. PSP, PPR, CPN en EVP werden samen een grijze gehaktbal die zich om marketingredenen GroenLinks noemt. Er was een tijd dat de jongerenclub daarvan nog rechts van de partij als geheel stond. Inmiddels is dat niet meer zo maar maakt het nog veel uit? Al voordat de PvdA zogenaamd de ideologische veren afschudde was de partij die kwijt. Mijn makkers van Bilwet schreven het al: socialisme is perfect mogelijk, maar de socialisten willen het niet (meer, kan men er aan toevoegen). En dat D’66 deel uitmaakte van parlementair links was al in 1982 definitief voorbij.
De SP was, of is misschien zelfs nog een beetje, actiepartij, maar dan wel ter meerdere glorie van de partij. Het is bijna gênant te denken dat ze deel uitmaakt van parlementair links. Maar het maakt ook niet veel uit. Als we grootmoedig SP en nieuwkomers PvdD en BIJ1 meetellen komt parlementair links in Nederland nu uit op – 33 zetels. Dat is nog een stuk minder dan de PvdA alleen had in 2012.

En ja, dat kiezerskrediet is verkwanseld. En komt het nog goed?
Laten we even eerlijk kijken What’s Left van wat men buitenparlementair links kan noemen. Dan blijkt dat het angstwekkend klopt. Het stelt nog minder voor. Er is geen schaduw van een parlementair links waarin men zich kan profileren als linkser dan zij. In deze dagen, die doen denken aan die van de Spaanse Burgeroorlog, valt ook nog eens het chomskyaanse zogenaamd anti-imperialistische vertoog op. De overval op Oekraïne is “uitgelokt” en wel door “de NAVO”, en de NAVO, dat is “Amerika”.
Dat Rusland de Sowjet-Unie niet is en dat de USSR NOOIT het Vaderland aller arbeiders is geweest, maar het Russische imperium in een rood jasje, is een ongewenste waarheid.

Bijna alle sites die we bij Krapuul oorspronkelijk “bij de buren” noemden en waarvan we onbeschroomd broeder-/zusterlijk stukken overnamen zijn op de pro-Poetintoer. Chomsky in zijn gênante nadagen wordt de hoogte ingeprezen.
Het voelt eenzaam, dat niet meejuichen. Niet kiezen voor (1936/37 even in gedachten) Moskou, in de wetenschap dat Oekraïne allesbehalve een volmaakte democratie is, maar altijd beter dan het Rusland van Poetin. Dat bovendien op genocide uit is, naar steeds duidelijker wordt.

Tijdenlang dacht ik dat ik wel op de uiterste linkerflank stond. Maar als het extreemlinks is om malle leuzen voor actie te laten doorgaan. Als het extreem- of zich noemend radicaal links is om de anti-imperialist uit te hangen, en imperialisme, dat is de VS en niets of niemand anders.
Dan ben ik gematigd links.
Amen.
Misschien ben ik dat dan altijd wel geweest.
Nogmaals, het zij zo. De belijdenis doe ik nog wel eens apart. Of misschien niet.

– Het hoefijzer is ontleend aan het weblog van Lothar Birkner, die mij aan het denken heeft gezet. “Gematigd links” staat verder af van “gematigd rechts” dan “extreemlinks” van “extreemrechts”.

17 september, 2022

Het hardnekkig vasthouden aan een laatste Britse kolonie

 

Het boek ligt prominent in de etalage van een zelfstandige Londense boekhandel, geen “alternatieve” zoals Housmans of Freedom. De laatste kolonie, welke zou het zijn? Simon Winchester heeft er een stel bezocht voor zijn boek Outposts, ook verschenen onder de titel The sun never sets. Want de officiële restjes van het Britse Rijk dat in de eerste atlas waar ik mee kennis maakt een groot deel van de wereld lichtroze met een naar de linkeronderhoek gericht diagonaal wit streepje tussendoor. Soms met een witte rand op de kaart, dan was het een namens de VN door Groot-Brittannië bestuurd land dat “uiteraard” nog lang niet aan onafhankelijkheid toekwam.

Tot als door een enorme golf die onafhankelijkheid er wel kwam, India/Pakistan, Burma en Indonesië waren de voorbeelden die er voor zorgden dat de kleuren op de kaart drastisch veranderden.
Met sommige onderhorigheden was of is Groot-Brittannië niet royaal. De onafhankelijkheid van Mauritius werd getraineerd tot 1968.

Het is tussendoor wel interessant te vermelden dat Mauritius – jawel, vernoemd naar prins Maurits van Oranje-Nassau – onbewoond door mensen was, tot de VOC geroofde mensen van Madagaskar inzette als slaven.
Onder Frans bewind bleef dit zo, de Britten hebben de slavernij tenslotte afgeschaft en het eiland werd verder bevolkt met contractarbeiders uit Brits-Indië die allengs de meerderheid van de bevolking gingen uitmaken.

Aan de onafhankelijkheid van Mauritius ging forse chantage vooraf. Het Britse koloniale bewind had – op verzoek van de regering van de VS – de bij Mauritius horende Chagos Archipel afgescheiden tot een nieuwe kolonie, het Britse Indische Oceaan Territorium (BIOT). Al vanaf 1964 beoogde de Labour-regering onder Wilson er een VS-basis in te laten richten. De VS eisten om redenen die eigenlijk niet bekend zijn dat de archipel onbewoond zou zijn. Blijkbaar zouden er dingen gebeuren die het daglicht minder verdroegen (dat bleek later te kloppen).


De bedoeling van het koloniale bewind was de beoogde premier van Mauritius bang te maken met hoop. Mauritius wordt onafhankelijk, maar dan zonder de bijbehorende Chagos Archipel.
Geheel tegen resolutie 1514 van de VN te kunnen, die het recht van alle volkeren op zelfbeschikking erkende en het opdelen van koloniale gebieden verbood. Op de achtergrond van de resolutie moet de door de Belgische kolonialen aangestuurde verkruimeling van de officieel voormalige kolonie Kongo gespeeld hebben (waarmee het nooit [meer] goed gekomen is, maar dat is weer een geheel ander verhaal).

Resolutie 1514 kan in stelling gebracht worden tegen de afscheiding van BIOT van Mauritius. Mauritius heeft de herkolonisering van dit gebied nooit geaccepteerd, en terecht.
De grootste leugen van het koloniale bewind, Labour of Tories, het maakte niet uit, is dat de eilanden niet “permanent” bewoond waren. Alsof de bewoners een soort toeristen waren of seizoensarbeiders. Op het koloniale ministerie omschreven als “some birds” [sixties-jargon voor “meisjes”, en natuurlijk kent de archipel een grote rijkdom aan zeevogels] en “some Men Fridays [naar Robinson Crusoë]”. Schaamte over het racisme was er totaal niet.

Er was noodzakelijk handelsverkeer tussen Mauritius en de afgelegen eilanden. Het bestaan aldaar werd en wordt aangeduid als paradijselijk, door de bewoners, maar niet alles was voorhanden.
De manier om de eilanden te ontvolken was te zeggen dat er geen boot terug ging. Zodat de eilanders (de eigen naam voor de bewoners is Îlois) plotseling verkommerd en ontheemd achterbleven op hoofdeiland Mauritius.
De laatste bewoners zijn openlijk zonder meer gedeporteerd (“Het eiland wordt gesloten”), slechts enkele bezittingen mochten worden meegenomen en zeker niet de honden. Die werden afgemaakt, vergiftigd met strychnine en verbrand waar de bewoners nog bij waren. Zo werd hun extra schrik aangejaagd.

Amerikanen zijn diepgevoelige mensen. Bij de basis op Diego Garcia is een speciale begraafplaats voor honden. Voor de honden van de koloniale bezetters uiteraard.

Liseby Elysé-Bertrand, de spilfiguur in The last colony is hoogzwanger als zij in 1973 gedeporteerd wordt. Het kind komt dood ter wereld.
Elysé blijft op Mauritius wonen, haar later geboren kinderen trekken naar Engeland. Alle Chagossianen en hun nazaten willen naar hun geboorteland terug. Phillippe Sands, advocaat op het gebied van internationaal recht, gaat in jaargangen na hoe het recht van Chagossianen en Mauritius als hoofdeiland waarbij de archipel hoort door de Britse kolonialen tot op heden worden gedwarsboomd. Dat Mauritius inmiddels heeft ingestemd met het voortbestaan van Camp Justice, zoals de VS-basis fijnzinnig genoemd is, maakt niet uit. De nieuwste truc is het tot zeereservaat benoemen van de oceaan rond BIOT. Zo fijngevoelig en milieubewust… Afgewezen in internationale rechtszitting, maar de Britse regering houdt vol.

Camp Justice is gebruikt als basis voor bombardementsvliegtuigen die Irak bestookten. Het is ook tussenhaven geweest voor “harde ondervragingen”(marteling dus) van al dan niet vermeende terroristen.

Het Britse koloniale regime heeft wat geld ter beschikking gesteld aan de gedeporteerde Chagossianen, en meent dat hiermee de schuld wel vereffend is.
Als troost mogen geselecteerde gedeporteerden af en toe op heritage visit (dit soort typisch Engelse hypocriete taal is moeilijk te vertalen). Liseby Elysé kan in de enkele toegestane uren de kerk, haar oude huis, de begraafplaats bezoeken. Daken zijn er niet meer. Veel is overwoekerd in die decennia (nu vijftig jaar).

Het Internationaal Gerechtshof verklaart in 2019, dus ruim vijftig jaar na de afscheiding van BIOT, dat deze afscheiding illegaal is. De uitspraak wordt bevestigd in een resolutie van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties.
De internationale rechtsorde zal Westminster aan de reet roesten, tenzij het uitkomt. Er is nog geen enkele stap gezet om de afscheiding ongedaan te maken. (De enige politicus van belang in Engeland die zich uitdrukkelijk tegen de afscheiding heeft uitgesproken is Jeremy Corbyn. Een van de redenen waarom die beslist weggewerkt moest worden.)

Op haar recente heritage visit is Liseby blij en optimistisch. Zij vertrouwt er op dat het goed komt.
In haar langdurig-tijdelijk huis op Mauritius hangt een portret van Elizabeth II aan de muur. Liseby heeft een zwak voor haar.
We kunnen met een gerust hart zeggen dat de gevoelens niet wederzijds waren.

Ik zie dat The last colony gelijktijdig in Nederlandse vertaling is verschenen. U heeft geen excuus voor uw onwetendheid, als u hier nog niet erover op Krapuul of alhier gelezen heeft.


 – Bibliografische gegevens naar het boek in mijn bezit:
Philippe Sands, The last colony – a tale of exile, justice and Britain’s colonial legacy. London: Weidenfeld & Nicolson, 2022. 208p.

13 augustus, 2022

Het kleinburgerlijk neo-anarchisme

 

Een klein stuk vertaald van een artikel van Mark Fisher uit 2013 dat de plaats en de tijd waarin het geschreven is weerspiegelt. De nieuwste links-academische interesses zijn er nog niet in te vinden. En ja, in Groot-Brittannië is het klassebewustzijn veel sterker en duidelijker uitgedragen dan in aartskleinburgerlijk Nederland. En wat de parlementaire linkervleugel (de sociaal-democratie in feite) heeft bereikt is altijd in coalitieverband geweest.

Maar ik hoor de parmantige gideonsbende tegen talrijkere mededemonstranten al roepen: “Wie heeft ons verraden? Sociaal-democraten!” Een uit Duitsland geleende toverspreuk ook nog eens (in het Duits rijmt het tenminste).

Met neo-anarchisten bedoel ik beslist niet anarchisten of syndicalisten die bij daadwerkelijke organisatie op de werkplaats betrokken zijn. Ik bedoel eerder zij die zich identificeren als anarchisten, maar wier betrokkenheid in politiek nauwelijks studentenpolitiek en bezettingen overschrijdt, en commentaar geven op twitter. Neo-anarchisten komen gewoonlijk uit de kleine burgerij, zoniet uit zelfs meer bevoorrechte klassen.

Ze zijn ook in overstelpende mate jong: in de twintig of ten hoogste begin dertig. Neo-anarchisten hebben niets anders dan kapitalistisch realisme meegemaakt.  Toen de neo-anarchisten tot politiek bewustzijn kwamen – en dat is voor velen van hen zeer onlangs, merkbaar aan de lompe zelfvoldaanheid die ze soms vertonen – was de Labour Party een Blairite huls geworden, die neoliberalisme met een kleine dosis sociale rechtvaardigheid doorvoert. Maar het probleem met het neo-anarchisme is dat het gedachteloos dit moment weerspiegelt in plaats van een mogelijkheid tot ontsnappen te bieden. Het vergeet, of is zich echt niet bewust, van de rol van de Labour Party bij het nationaliseren van belangrijke industrietakken en nutsbedrijven of bij het oprichten van de National Health Service. Neo-anarchisten zullen stellen dat ‘de parlementaire politiek nooit iets heeft veranderd’. of dat de ‘Labour Party altijd nutteloos is geweest’ terwijl ze protesten bijwonen over de NHS of klachten retweeten over het afbreken van de verzorgingsstaat. Er is hier een vreemde impliciete regel: het is in orde  te protesteren tegen wat het parlement heeft gedaan maar het is niet goed om het parlement in te gaan of de massamedia om van daar verandering teweeg te brengen. De gangbare media moet men verachten maar er moet naar BBC Question Time gekeken worden om er over te klagen op twitter. Het streven naar zuiverheid gaat onmerkbaar over in fatalisme; men kan maar beter op geen enkele wijze besmet worden door de corruptie van de hoofdstroom, het is beter nutteloos “verzet te bieden” dan het risico lopen je handen vuil te maken.

h/t: Harriet Bergman,

waarvan deze passage overgenomen, in de geest van bovenstaande:

 Cursed cancellations, een instagram account die linkse infighting en cancelculture op de schop neemt, wijst er op dat het vooral ‘body positive gluten vrije cupcake bakkers’ zijn die gecancelled worden door links. Binnen de bubbel moet er een zuivere, pure lijn zijn. Pas als we alle ongure elementen weggejaagd hebben, kan de revolutie starten…

10 augustus, 2022

Amnesty, het zij zo

 

Het Biafra Actie Comité had bij de genade Gods via de Hervormde Jeugdraad Amsterdam kantoorruimte gekregen. Dominee Guus Prast was lid, en ik vermoed dat ook ds. Ernst Stern er bij betrokken was. *)
Op 15 januari 1970 capituleerde Biafra voor het Nigeriaanse leger. De quick kill waar Westminster op gerekend had, had bijna drie jaar geduurd.
Het comité had voor een verloren zaak gestreden en onze nieuwe bezigheid was zoveel mogelijk op afstand te bezien of de voedselvoorziening aan het moedwillig uitgehongerde land op gang kwam. Dit gebeurde al spoedig onder de naam Werkgroep Nigeria.

Maar een eigen kantoorruimte voor een verloren zaak was op den duur niet houdbaar. De Jeugdraad liet ons de ruimte delen met het zich tot een professionele organisatie ontwikkelende Amnesty International. Wat in de praktijk neerkwam op het delen met Lidy Horowitz, een vrouw met een ongelooflijke inzet die ook als het zo uitkwam hulp aan ons comité met zich meebracht.
Bij haar verscheiden verneem ik dat zij de afdeling van Amnesty in Nederland heeft opgericht. En van dat verscheiden moet ik vernemen via een stuk in de Volkskrant van zo’n drie jaar geleden.

Lidy is tot kort voor haar einde vrijwilligster geweest voor Amnesty, nooit betaalde kracht. Haar overlijden was geen nieuws op de site van de club. Te druk met mensenrechten, neem ik aan. Om de joodse formulering even te lenen: moge haar gedachtenis tot zegen zijn.

Na de episode van samenzijn op kantoor werd ik in mijn georganiseerd-anarchistische tijd op een andere manier geconfronteerd met Amnesty. Het zwijgen over de misdaden van het bezettingsleger in de Six Counties, inclusief en voor Amnesty bovenal: het buitengerechtelijk interneren van bij voorbaat tot verdachten verklaarden, te beginnen in augustus 1971. En via een Ierse kameraad de inzet voor een opgesloten klokkenluider (zo zegt men het nu) aangaande oorlogsmisdaden van het Britse leger in het voor zijn onafhankelijkheid vechtende “protectoraat” Zuid-Jemen. We hebben hem vrij gekregen.
Amnesty was (en is) niet International. Het is een Engelse quasi-nongouvernementele organisatie.

Maar de afgelopen latere decennia waren nu eenmaal die van het schuivende Overton-venster: een liberal, eigenlijk door-en-door D’66-club als Amnesty diende in doorsnee als kompas voor mensenrechten in het algemeen. We hebben hier nogal wat persberichten overgenomen en soms oproepen tot het tekenen van petities.
Een jaar of tien geleden nam Amnesty het nog op voor Pussy Riot, iets wat ik toen verdacht vond (Zelfkritiek! Ik ga het spoor op het net niet verwijderen). Maar 24 februari 2022 hoort voor iedereen buiten Rusland als keerpunt aangemerkt te worden, en wie dat niet doet mag wat mij betreft (en mij niet alleen) als fout bestempeld worden. Dag Noam Chomsky, dag Roger Waters, dag Jeremy Corbyn – en dag Amnesty “International”.

Ik zou er veel meer over kunnen schrijven en dat zou nog veel persoonlijker worden dan bovenstaande alinea’s met herinnering aan meer dan een halve eeuw geleden. Want mijn band met Amnesty gaat verder. Maar ik doe het niet.

Weer kan iets van de lijst van liberals weggestreept worden, na de nepneutraliteit ten aanzien van Oekraïne waarover ik op Krapuul al allerlei geplaatst heb. Voor de zekerheid nog eens: hier, hier, hier en hier.

Kameraad van jaren her Lidy die onvindbaar is op de site van Amnesty hoeft het niet mee te maken. Ik sluit af met een stukje soundtrack van begin 1970, het was toepasselijk, die titel.

04 augustus, 2022

Waar de Revolutie over gaat

 


De Revolutie zal niet gaan tegen mensen maar tegen instellingen. Jammer voor de politie die de banken bewaakt.

De Revolutie zal niet gaan tegen de grote baas maar tegen de grote fabriek.

De Revolutie zal niet tegen de bourgeois gaan maar tegen de grote stad.

De Revolutie zal niet tegen het fascisme of het communisme gaan maar tegen de totalitaire Staat, wat die ook zij.1)

(..)2)

De Revolutie zal niet tegen “de een procent” gaan maar tegen de winst.

De Revolutie zal niet tegen de handelaren in kanonnen gaan maar tegen de bewapening. De Revolutie keert zich niet tegen het buitenland maar tegen de natie.

De Revolutie is niet een klassenstrijd maar een strijd voor de rechten van alle mensen.

We zouden steeds de eerste term kunnen afwijzen, die immers alle mogelijke hypocrisie toelaat, en die ook past bij een fascistische of communistische revolutie – de tweede term laat geen afwijking van de principes toe.

1) “Communisme” stond in 1935 gelijk aan wat nu stalinisme heet, het terreurbewind in de Sovjet-Unie.
2) Weggelaten is een zeer tijdgebonden formulering. Als zij in het hier en nu geplaatst wordt zou zij ongeveer luiden: De Revolutie keert zich niet tegen John de Mol maar tegen alle reclame. Hoe houdbaar is de eerste term…

- Uit: Directives pour un manifeste personnaliste door Bernard Charbonneau en Jacques Ellul

 

16 juli, 2022

Wat vinden anarchisten er van?

Het is een vaste formule op de site van de Internationale Socialisten: “Wat vinden socialisten van…?” Positieve discriminatie is blijkbaar zoveel uitleg waard dat ik er twee artikelen met identieke titel over vind.
Het aardige van zo’n stuk is dat het uiteraard ex cathedra partijstandpunten bevat. Van een trotskistische club tendens Tony Cliff, begrijpt u wel? Dus tja, zijn dat “socialisten”? Waarschijnlijk wel.
Maar “socialisten” zijn zeker ook te vinden in de Socialistische Partij, de naam zegt het al, de Partij van de Arbeid, democratisch-socialistisch, die andere trotskistische tendens van Grenzeloos/Solidariteit. En zouden er in GroenLinks en BIJ1 niet ook socialisten te vinden zijn, of bij de Partij voor de Dieren, en in al die overboordgegooide clubs van de SP? En wat er verder aan fauna te vinden is, de heel kleine aapjes van Paul van ’t Veer, die wel gevlooid moeten worden (maar hoef ik het niet te doen?).

Er is één ex cathedra uitspraak over anarchisten waar ik mij wel aan waag. Het anarchisme is ideengeschichtlich deel van de socialistische familie, in oudere tijden misschien zelfs identiek aan die familie. Maar daar ga ik niet op in nu. Het zogenaamde anarchokapitalisme is net zo min anarchisme als nationaal-socialisme socialistisch is. Toch zult u beweringen van het tegendeel blijven vernemen, altijd vanuit antisocialistische hoek.
Socialisme betekent in de ruime zin hier: streven naar het brengen van de productiemiddelen onder het beheer van de gemeenschap. Dat is een rekbaar begrip want bij de PvdA, als men al iets vindt, denkt men daar iets anders bij dan een libertair-marxist.

Maar “wat vinden anarchisten van…”? Een bom gooien in een restaurant, want dat is maar luxe en iedereen is schuldig? Of een sit-in organiseren op een snelweg en je zonder verzet laten wegslepen? Het ene wordt geweldsanarchisme genoemd, het andere geweldloos en ik hoop dat u zich niet afvraagt waar ik op dit punt sta. Maar daar hebben we al iets, een extreem voorbeeld misschien, van het onbestaanbare van het ondubbelzinnige antwoord op de vraag “wat vinden anarchisten…” De netelige kwestie dat de middelen in overeenstemming moeten zijn met het doel – een staatloze samenleving brengt men niet met bommen tot stand, “you cannot blow up a social relationship” – die kwestie dus blijft buiten beschouwing.

“Jullie mogen toch niet stemmen?” Van wie niet, waar is het centraal comité? Thom Holterman was niet alleen lid van de PvdA, hij was er raadslid voor. Roel van Duijn was wethouder voor de PPR. Hans Ramaer was Statenlid en raadslid voor de Groenen. Drie anarchisten, drie partijen. En er zijn in GroenLinks en de Partij voor de Dieren (zeker één, kan ik u vertellen…) ook anarchisten te vinden. Bij gebrek aan enige zinnige organisatie van anarchisten als anarchisten is het de beste manier om, jawel, ik citeer zomaar een socialist, binnen de smalle marges van de democratie het streven te ondersteunen.
De zinnigste organisatie van anarchisten als anarchisten zou in de vakbeweging horen te zijn. Er is geen land op aarde waar dit bij benadering tot de mogelijkheden behoort, ook niet meer in Spanje. Zonder band met de arbeidersbeweging, of de beweging van de arbeiders, is anarchistische organisatie luchtfietserij.

Blijmoedig sluit ik af met: Hoed u voor lui die een antwoord hebben op “Wat vinden anarchisten van…”
Dialectisch denken, dat hoort er ook bij…

– Afbeelding: By unknownn – fairfax, Fair use, https://en.wikipedia.org/w/index.php?curid=5268117

 

12 juni, 2022

Christenen voor het socialisme van Poetin

 


Als mijn geheugen mij niet in de steek laat was het de theoloog Dick Boer die in een verhaal over “Christenen voor het socialisme” sprak: Als ik naar de Tien Geboden kijk zie ik een klassenanalyse. Wie zoiets verkondigt heeft noch de Tien Woorden begrepen noch enig benul van wat een klassenanalyse is. Zal het Boer niet geweest zijn, het was in ieder geval iemand van Christenen voor het socialisme.
Het probleem met dat genootschap was dat ze helemaal niet voor “het socialisme” waren. Ze waren voor de Sovjet-Unie en alles wat er aan vastzat. En o wonder, iedere pretentie van “socialisme” is in Moskou al meer dan dertig jaar geleden overboord gegooid. Maar daar hebben we Dick Boer die oproept op te houden met het bewapenen van Oekraïne. Want Poetin heeft een punt. Dat punt komt na het vermaarde “maar” dat volgt na het verplichte nummer

Rusland heeft Oekraïne overvallen. De verontwaardiging daarover is terecht. De beelden van wat de oorlog aanricht spreken boekdelen. Dat Poetin het internationale recht aan zijn laars lapt staat buiten kijf.

Poetin werd getart door de NAVO, hij had duidelijk laten weten dat een NAVO–lidmaatschap van Oekraïne onacceptabel was. En zodoende. Geef hem eens ongelijk, zeggen de Christenen voor het socialisme anno 2022.
Welnu, zelfs als het verwoesten en moorden dit ongelijk niet bevestigt voor onze Christenen voor het socialisme dan zijn er de woorden van Poetin zelf die nogal duidelijk zinspeelt op verdere acties tegen buurlanden die eigenlijk “bij ons” horen. Daar zal ongetwijfeld ook wel een christenen-voor-het-socialisme-mouw aan te passen zijn, de Finnen/Esten/Letten/Litouwers hebben het er via de NAVO naar gemaakt.

Bij de ondertekenaars vinden wij de naam van Willem Schinkel, bij dezen min of meer een Chomsky voor Nederland, al is hij niet een Instituut van vele decennia her. Over Chomsky las ik een vertoog dat voor de anonieme auteur(s) inhield dat diens anarchisme er op neerkomt eens in de zoveel jaar maar op de Democraten te stemmen. Of dat helemaal eerlijk is zou ik niet durven zeggen maar als goeroe is hij dezer dagen van zijn podium gevallen. En dit geldt voor Neerlands bekendste kritisch-theoreticus dus al evenzeer. Eigenlijk was zijn engagement ten aanzien van BIJ1 al een teken aan de wand, met het benodigde respect voor Sylvana Simons kan dit toch echt wat mij betreft alleen als een curieus genootschap in een doodlopende weg gezien worden.
Maar roept de partij nu ook op te stoppen met het bewapenen van Oekraïne en onderhandelen met Poetin en toegeven aan zijn gerechtvaardigde eisen? Het zou mij niet verbazen.

Theoloog Stefan Paas zegt het volgende er op:

Dit is je reinste Poetinpropaganda. Russische beïnvloeding werkt blijkbaar. Waarom Poetin wél Oekraïne heeft ‘overvallen’ heeft hij overigens glashelder gemaakt. Koortsdromen over herstel tsarenrijk.

Volg zijn verhaal verder hier.

Het is verhelderend en tevens treurig stemmend. Over deze oprisping in Christenen voor het socialisme-stijl kan wat inmiddels misschien het bekendste citaat van Marx is, op zijn kop gezet worden.
In de dagen van de USSR was het een komedie, nu is het een tragedie.

– Afbeelding: By Silar – Own work, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=115849565

08 juni, 2022

Hitler kwam de koloniale streken thuisbrengen in Europa

Of men het nu wil of niet: aan het eind van een doodlopend Europa (…) staat Hitler. Aan het einde van het kapitalisme, dat ernaar verlangt voort te leven, staat Hitler. Aan het einde van het formele humanisme en de filosofische verzaking, staat Hitler. p.30


Het is eigenlijk onbegrijpelijk, nee onvergeeflijk, dat een Nederlandse vertaling van Aimé Césaire’s Discours sur le colonialisme, eerst gepubliceerd in 1950, in 2022 verschijnt. Op de een of andere manier heeft het de tijd mee dezer dagen, maar dat maakt de omissie nog niet begrijpelijk. Frantz-Fanon kon wel vertaald verschijnen, zo’n vijftig jaar geleden, Césaire moest wachten. Misschien was het een te zwaar geschrift voor het Nederlands taalgebied, ook of zelfs voor communistische partijen (die had je toen).

Het openingscitaat hierboven zegt het afdoende: wat in Europa gebeurde onder de nazi’s was praktijk in de gekoloniseerde wereld. Het was zelfs nog (of zijn die woorden ongepast?) gaande na 1945, aan Franse zijde in Madagaskar en Indo-China, en – niet genoemd door Césaire – aan Britse zijde in Griekenland (!), Cyprus, Maleisië en, wat nog moest komen, Kenia en Zuid-Jemen. Voor Frankrijk stond de onderdrukking van Algerije nog voor de deur. De Europese pretentie van humanisme, vredesstreven en Verlichting is ook niet meer dan dat, pretentie. Hier kwam een Zwarte man van Martinique dit vertellen in het intellectueel walhalla van Frankrijk, in de vorm van een discours zoals verscheidene grote namen van witte mannen het op hun naam hebben.

Het is een kort en krachtig betoog dat uitnodigt tot veel meer citaten maar daartegen staan wetten en praktische bezwaren in de weg. Het verschijnt net in de dagen waarin Europa op eigen continent een koloniale veroveringsoorlog meemaakt. Césaire gelooft in de Sovjet-Unie, maar de belijdenis komt slechts in één zin en het Russische overheersingsstreven is eender en anders. Césaire’s boek is er ook om af te rekenen met het idee dat dit geweld nieuw en uniek is, al komt het harder aan omdat het tegen in overgrote meerderheid witte mensen gericht is.
Of het tot meer dient dan de broodnodige klaarheid over de koloniale geschiedenis te verschaffen zal de toekomst moeten leren. Wie of wat of waar is het proletariaat dat een einde moet maken aan koloniale barbarij? Een vraag die voor Césaire geen vraag was.

– Aimé Césaire, Over het kolonialisme. Uit het Frans vertaald door Grâce Ndjako. Amsterdam: De Geus, 2022. Reeks Publieke Ruimte. 102p., prijs €11,99. 

(Het zou goed zijn geweest onderscheid aan te duiden tussen de noten van de vertaalster en die van de auteur zelf).

– Afbeelding: Par Jean Baptiste Devaux, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=39217586

 

31 mei, 2022

In gedachten aan de voet van de Oude Wester, wachtend op een De Profundis

De Westerkerk, ik heb er één online dienst meegemaakt in de lockdowntijd en voor dat doel vind ik hem niet geschikt. Of kan ik niet tegen dominees die ook eens even de actualiteit willen doen meeklinken en de Partij voor de Dieren laat protesteren tegen het de woestijn in jagen van de zondebok. Niet ik heb de Kerk verlaten, de kerk heeft mij verlaten. 

Jarenlang werd er gerestaureerd, en of de graven die er onder het plaveisel lagen nu geschonden werden of niet, mijn zuster en een schoolvriendin gingen er eens kijken. Een van de spittende werkers gaf mijn zus een koperen handvat dat uit de grond kwam, ongetwijfeld ooit verbonden geweest aan een kist. Of het daardoor kwam dat het onmiskenbaar spookte in de flat waar ze haar hele zelfstandige leven heeft gewoond, het valt niet te weten. 

 Als in een soort zonnedans zie ik lijn 13E en lijn 27 langs de Westermarkt rijden. Of - heel handige verbinding - buslijn 33, die de reis tussen mijn Eerste Grote Liefde en mij gemakkelijk maakte. Voorbij voorbij. Zoals ook de relatie, het wakker liggen op een al doorzakkende matras en de weemoed van het in de nacht doorpingelende carillon lieten mij voelen dat het niet goed ging en we waren onmachtig er iets aan te doen. Het zal allemaal wel een Hogere Bedoeling hebben gehad. 

Het verwaarloosde studentenhuis waar zij woonde is gesloopt voor een enorme uitbouw ten behoeve van het Anne Frankhuis. Het is wel aardig dat de enorme file die voorbij de voormalige kosterij van de Wester (naar mijn weten een horecavoorziening nu, het zal een keer niet) slingert, in ieder geval een glimp in dat kantoor hebben voordat ze het achterhuis bereiken. Was de industrie rond dit huis het startschot van Disneyland Amsterdam? Ik zit op een wonderbaarlijk beschikbaar bankje, natuurlijk daklozenonvriendelijk, en zie de moedeloos makende vreugdeloze toeristen langssjokken, en wacht op de beiaard. Om 12 uur zou De diepte gespeeld worden, de Nederlandse inzending voor het Eurovisie Songfestival. Ja, ik heb iets met het lied, hoe dat zo komt ga ik nu niet uit de doeken doen. Het hoeft ook niet, of misschien juist wel, ik sta hier natuurlijk niet alleen in. Maar nu doe ik dat niet. Ik las in een verhaal over lied en zangeres dat zij hier in de buurt woont. Hoort zij het? 

Maar 12 uur passeert. De klokslagen klinken na de onherleidbare mineurtonen van het carillon en de toren zwijgt. Ook om 12.15. Is het wekelijkse concert dan toch om 13 uur? Tegen half een wordt de aanblik van al die toeristen die mijn stad vergallen me te veel en aanvaard ik de terugtocht. En dan hoor ik, 12.30u, in de Eerste Laurierdwarsstraat toch het carillon. De herrie op straat overstemt de klanken die ik toch al niet thuis kan brengen. En hoe dan ook ga ik hier niet staand op straat alsnog iets opnemen. 

Het hoeft ook niet. Een tweep, ik meen degene van wie ik vernomen had dat dit lied ten gehore gebracht zou worden, heeft het opgenomen. De beiaardier had vastgestaan in het verkeer, vandaar dat het een half uur te laat klonk.

En alle misogyne reacties die ik over de Nederlandse inzending heb gezien, naast de Franse de enige van belang aan het hele gedoe, misschien verraden ze juist dat die lui weten waarover het gaat en overstemmen ze hun schrik. Wie weet. 

 - Afbeelding: Door Amsterdam Municipal Department for the Preservation and Restoration of Historic Buildings and Sites (bMA), Attribution, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=3936710

29 mei, 2022

Portfolio 37: Een kerstvertelling / De passerende karren / Waarom je geen olifanten ziet aan de Amstel

Een kerstvertelling Kerst is de tijd waarin het je ingepeperd moet worden dat je (g)een Belangrijke Andere hebt, en Familie waar heibel mee te maken is. Een keer in mijn leven heb ik een man in mijn armen gehad. Hij vroeg mij of ik hem over de drempel wilde dragen en natuurlijk deed ik dat. Hij was licht. Hij dankte mij, dat was niet nodig. "Ik haat deze dagen," zei hij. Herkenbaar. Miezerig weer - ga toch weg met je Witte Kerstkitsch - donker, en voor velen wordt de eenzaamheid nog eens extra onderstreept. "Gelukkig is het mijn laatste kerst," voegde hij er aan toe. Die kwam wel aan. Multiple sclerose in blijkbaar het laatste stadium. Ik heb deze buurman daarna nooit meer gezien. De passerende karren Heette je wel "invalkracht" bij het staatsbedrijf der posterijen? In het algemeen werd je standaard afgeschilderd als "tijdelijke kracht", en in die positie moest je niet in de gaten lopen bij de vaste krachten. Bijvoorbeeld na uren beulen even toch naar de wc gaan en dan omgeroepen krijgen dat de Tijdelijke Kracht zich onmiddellijk moet melden want - ja want, waarom? Bij het rijden met het karretje vol gesorteerde post kwamen wij elkaar steeds tegen en maakten een praatje. Dat viel de Vaste Kracht op: "Ja je kunt dat wel een leuke meid vinden maar er moet wel gewerkt worden." Dat zij Antilliaanse was en ik wit speelde natuurlijk geen rol. In gedachten schop ik die vent alsnog in zijn kruis. Waarom je geen olifanten ziet aan de Amstel Het waren tijden waarin er nog iedere winter sneeuw viel. En de Amstel vroor regelmatig dicht. Of bijna helemaal dicht, er werd een vaargeul opengehouden. Je moest op het ijs niet te dicht bij die vaargeul komen, ja jongelui, ijs op de Amstel. Op mijn driewielertje vergaarde ik sneeuw tot een grote bal. Althans, voor mij was die bal groot. En als ik die bal nou maar in de richel tussen twee huizen zou kunnen stoppen, dan zou daar in de nacht een olifant van komen. Zomaar een olifant, dankzij de sneeuw op de Weesperzijde. Het was een tegenvaller dat ik dat niet voor elkaar kreeg, die bal. Maar zo komt het dus dat je geen olifanten ziet in Amsterdam.

Portfolio 36: De meetlat van het Vaticaan / Spoken in de herhaling / Dolly gaat de barricaden op

De meetlat van het Vaticaan In de dagen dat het minirokje ongeveer de standaard was voor vrouwenkleding tot aan of voorbij de middelbare leeftijd moet er bij het Vaticaan een wacht gestaan hebben om te meten of het kledingstuk aan de Norm van Zedigheid voldeed. Het ging om een bepaalde hoeveelheid centimeters boven de knie, daarboven vond de Heer het maar niets. Twee keer heb ik in vrouwelijk gezelschap het Vaticaan bezocht, de tweede keer met een fervente rokjesdraagster. Maar geen controle. Goed, de hoogtijdagen waren voorbij, het loonde blijkbaar niet te blijven meten. En misschien heeft het al met al toch niet lang geduurd. De Belangrijkste Geweigerde was de Belgische prinses Paola. Niet mijn vriendin. En heimelijk vind ik dat dan wel weer jammer. Spoken in de herhaling Een boek dat mij wil inlichten over spoken en sociologie deelt mede dat herhalingen een teken van spokerij zijn. Groundhog Day als spookverhaal/-film? Je zou denken dat spokerijen nou juist eenmalig zijn. Hoewel links hier ongebruikelijk zijn, verwijs ik toch even naar een eerder door mij hier geplaatst spookverhaal. Het was niet gebaseerd op eigen ervaring, maar de getuigen zaten tegenover mij bij de open haard, die septemberavond. Ik heb de wandeling in de avondschemering ook gedaan, alleen, om te kijken of ik de Man tegenkwam. Maar neen. Het was de regen, daar houden spoken niet van. Een boek dat mij wil inlichten over spoken en sociologie deelt mede dat herhalingen een teken van spokerij zijn. Groundhog Day als spookverhaal/-film? Dolly gaat de barricaden op Een discotheek "speciaal voor studenten". Ik ben er nooit geweest, kwam eigenlijk alleen in wat voor Amsterdam DE homodisco was in die jaren. Dansen bij Jansen, dat klonk al corpsballig toen het corps nog zijn grote comeback moest maken. Mijn vriendin had het net uitgemaakt (u denkt maar wat u denken wilt, na bovenstaande) en was er met een vriend van mij wel geweest. Hij vertelde mij dat zij de pil slikte. Nu ik het opschrijf krijg ik een wat wee gevoel, waar ik "hm" bij wil zeggen. Maar goed, die disco is vervangen door een zekere Dolly. En Dolly dreigt met oproer als hij (!) om een uur dicht moet vanwege corona. Vertrouw nooit iemand die Dolly zegt te heten.

Portfolio 35: De zonneschijnband als keuze van het volk / Het aangrijpend einde van de halve zondaar / En het thema is...

De zonneschijnband als keuze van het volk Het waren wel de tijden waarin meisjes als het ware uit het niets opdoken en contact legden. Eigenlijk was de rol van incel niet voor mij weggelegd. Zij stelde mij voor naar een discotheek te gaan. Het was om twee redenen beneden mijn waardigheid geweest daar ooit heen te gaan. Betalen om te dansen, en hoe mot dat eigenlijk? Daarnaast was ik als Carolineluisteraar natuurlijk van de Serieuze Muziek. Waarbij je in de kussens gedoken met een pijpje cannabis sativa Serieus Luisterde. Na een al door de herrie intiem gesprek (in elkaars oren roepend) trok zij mij de vloer op. Het bleek dat je in de drukte vanzelf werd voortbewogen. Doe het zoals je wilt, zo heb ik het graag. Het aangrijpend einde van de halve zondaar De stad Keulen ken ik eigenlijk alleen van overstappen tijdens de treinreis. Maar ik was gewaarschuwd: een halve haan ter plaatse is geen gebraden half stuk gevogelte, maar een broodje kaas. Halfe Hahn, Hoogduits is het niet. Hoe ze er bij komen? Tot de onbegrijpelijke Culinaire Genoegens rekenen wij ook het broodje neushoorn. Geen zorgen, het was of is een doorgesneden gehaktbal met pindasaus. Waar in Amsterdam diende men een portie lieberdepiep te bestellen om aan leverworst te komen? De internetbron noemt Hotel Polen. Dat heb ik zien affikken, wetende dat er mensen bij aan het omkomen waren. Ook niet levend was de halve of hele zondaar die ze er geserveerd moeten hebben. Een halve of hele biefstuk was dat. En het thema is... De lerares liet ons regelmatig onzinnige teksten in de vertaalopdrachten doorstrepen, nogal krachtig gebaar namens zo'n frêle vrouw. "De tedere meisjes plukken de mooie rozen". Iets verderop in dezelfde opdracht plukten de mooie meisjes de tedere rozen. Het was een manier om Latijn te leren (en ik kan die zinnetjes zomaar vertalen, hoor, maar ik zal u er niet mee lastigvallen; hoc tempore word je al gauw als een opgeblazen ophakker gezien als je laat blijken dat je de Ouden doorhebt). Op een dag liet ze ons wel erg veel doorstrepen. "Ja hoor eens," liet ik mij ontvallen, "zo houden we helemaal geen thema over!" Profetisch zei zij: "Er komt een dag dat je daar je voordeel mee kunt doen".

Landbouwproducten uit eigen streek: Amsterdam

 

In een straal van 12 km vanaf Amsterdam, produceren 206 boeren bijna 1,500,000 liter melk per week. Dat is genoeg om heel Amsterdam van zuivel te voorzien. Toch vindt nog geen half procent van deze melk direct zijn weg naar de stad. Eentonige en anonieme melk leidt via grote fabrieken tot een eentonig en anoniem landschap. More than Milk Amsterdam (MOMA) keert dat proces om naar een divers en persoonlijk landschap.

MOMA verbindt boer, land en stedeling om samen te werken aan een gezond landschap en voedselsysteem. Wij verwerken en brengen lokale, biologische zuivelproducten uit de omgeving rond Amsterdam direct naar de stad en brengen gesprekken en ideeën weer terug naar het land. Als melkboeren trekken wij aan de koeienbel, gaan wij terug naar naar de tekentafel en (her)ontdekken wij gezamenlijk ons veen. We creëren een gemeenschap van eigenaars en geven jou een aandeel in het landschap. Zo zorgen wij samen met boeren en consumenten voor ons landschap.

- Belangwekkend initiatief, niet geschikt voor veganisten, wel voro vegetariërs en zelfs carnivoren.
Zie verder op hun site. - Afbeelding: Door groms78 - photo prise dans une prairie du Haut-Doubs, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=2916702

27 mei, 2022

De eenzaamheid op links over 2022, het nieuwe 1938

"Net als alle andere media veroordelen wij de Russische invasie en alle gevolgen die deze oorlog teweegbrengt, waaronder de oorlogsmisdaden die er zonder de minste twijfel worden gepleegd." Je voelt het MAAR al aankomen. Maar is blijkbaar het minst begrepen voegwoord uit de Nederlandse taal. Alles wat achter maar komt maakt het voorafgaande ongedaan. Ik heb ooit een geliefde gehad die mij mededeelde dat ze voor honderd procent van mij hield (wat eigenlijk al merkwaardig genoeg is), maaaaarrr... Ik heb geen idee meer wat er achter dat maar kwam. Het deed er niet toe. Je loog. Het heeft dan ook niet lang geduurd. Excuseer deze persoonlijke opmerking. 

Die invasie in Oekraïne (fijntjes is ook "de Oekraïne" zeggen - Russisch en Oekraïens hebben geen lidwoorden dus het is een manier om met een taaltruukje Oekraïne, Grensland, te annexeren bij Rusland) wijs je zogenaamd af en er gebeuren vast wel verschrikkelijke dingen en dan komt het MAAR. Chomsky en Kissinger zijn het er over eens: voor de lieve vrede moet Oekraïne maar territoriale toegevingen doen en vooral ook niet lid van NAVO of EU worden, dan komt alles goed. Zeggen godbetert lui wier ouders zelf vervolging door Russisch respectievelijk Duits regime ontvlucht zijn. Het is eigenlijk niet te bevatten, moeten we het aan de leeftijd van de officieel lijnrecht tegenover elkaar staande heren wijten? 

 "Vrede voor onze tijd". Dat Sudetenland, daar spreken ze Duits, dus het is wel logisch dat Duitsland het opeist. En Tsjechoslowakije is zo'n exotisch land, wat weten we eigenlijk van die mensen? En Donbass en de Krim en het zuiden van Oekraïne zijn Russischtalig, dus waarom zouden ze die gebieden niet afstaan? En dat Azovbataljon, dat deugt voor geen meter, dus heeft Poetin niet een beetje gelijk? En maakt de NAVO niet de dienst uit in (de) Oekraïne? Het is allemaal Amerikaans imperialisme. En daar zijn we tegen, daar is geen discussie over nodig. 

Op Krapuul hebben we verscheidene stukken overgenomen van Oekraïense anarchisten die meedoen aan de verdediging van hun land. Hun land, dat is iets anders dan "hun staat". Het is wat moeilijk te bevatten, maar zij staan voor deze onbehoorlijke keuze: "mijn land" is niet "mijn staat". Maar ik hoef dit helemaal niet vanuit anarchistisch standpunt toe te lichten, al is het verhelderend in de situatie waarin Kissinger en Chomsky (officieel nog steeds anarchist) het plotseling roerend eens zijn. 

Het voelt eenzaam in dagen waarin media die je nog maar enkele maanden geleden als bevriend en geestverwant beschouwde nu aan de kant van de Poetinverstaanders aantreft. Er blijft ter Nederlandse linkerzijde (toch al schamel) weinig over, de trotskisten van de Mandel-tendens... Elders zijn er meer, maar een scheiding der geesten is overal wel aan de gang.
En daar sta je dan plotseling.
Een duif met klauwen, zoals Johnny Cash zich in heel ander verband noemde. Nou ja, ik ga niet in een Internationale Brigade ter verdediging van Oekraïne, al was het maar omdat ik er te oud voor ben en dat is echt niet de enige reden. Maar mij voegen bij de brigade die graag een dolk in de rug van Oekraïne steekt, vanachter hun schermpje, dat nog minder. 

Het is 1938. Twee van de drie nucleaire grootmachten zijn al fascistisch. Een zwak, nauwelijks democratisch, met kleine d, bewind in de VS staat nog net het fascisme daar in de weg. Het is tijd om te bepalen waar het allemaal op staat. 

- Afbeelding: Photo by iam_os on Unsplash

23 mei, 2022

Hoe de VVD en aanhang Nederland tegen hoge kosten onveilig maken

Het is natuurlijk niet toevallig dat de VVD de nonvaleurigsten uit hun grote assortiment van non-valeurs inzet op het ministerie dat ooit Verkeer & Waterstaat heette. Harbers? Rijkswaterstaat, dat er ooit voor moest zorgen dat havens werden aangelegd en overstromingen uitbleven. Door ideologisch ingegeven bezuinigingen uitgekleed zodat er nietswetende managers overbleven die zelfs niet op de centen kunnen letten:
De door een blunder van Rijkswaterstaat ontspoorde renovatie van de Afsluitdijk gaat de overheid zeker 358 miljoen euro meer kosten. Daar komt nog een flink bedrag bovenop voor het vernieuwen van de spuisluizen, een klus die opnieuw aanbesteed moet worden. De totale kosten van de renovatie, inclusief 25 jaar onderhoud, lopen daardoor op tot 2 miljard euro, ruim een miljard meer dan aanvankelijk geraamd werd. (...) Deskundigen wijten de blunder van Rijkswaterstaat aan het verval van de organisatie. Duizenden, vooral technische, arbeidskrachten verdwenen omdat die kennis aan ‘de markt’ zou kunnen worden overgelaten.(...) Al in het jaarverslag 2005 van de Raad van State uitte toenmalig vicepresident Herman Tjeek Willink kritiek op Rijkswaterstaat: ‘Door het uitbesteden van steeds meer taken is de inhoudelijke deskundigheid sterk verminderd.’
Volkskrant

19 mei, 2022

Tegen het nieuwste anti-imperialisme

 


Opgediept uit de Koude Oorlog, toen ook David Horowitz tegen de oorlog tegen Vietnam 1) en het imperialisme was – imperialisme dat als begrip in die jaren onlosmakelijk verbonden was met de Verenigde Staten – wordt nu door de apologeten van de aanval op Oekraïne de zelfgekozen benaming “anti-imperialist” gebruikt. Imperialisme, dat was de VS, dat wisten ze in Moskou en Peking ook heel goed in die tijden van weleer. En ze hebben een poot om op te staan: uiteraard heeft de VS zich als imperialistische macht ook na de val van de Muur volop laten kennen. Panamá, Irak (twee keer), Afghanistan, Libië en allerhande weinig openlijke legeroptredens in Afrika.

En de basis van dat verlengstuk van Europa de VS is de overweldiging van de inheemse volkeren (“manifest destiny”, “from sea to shining sea”) en de fysieke roof van mensen in Afrika. De nazaten van de overweldigden zijn een blijvend getuigenis tegen alle pretenties die bij de witte bevolking van de VS rondwaren. Maar daarover verder niet nu.

Dat de Verenigde Staten een imperialistische macht zijn wil niet zeggen dat de andere grote mogendheden dat niet zijn. De eigen etikettering als anti-imperialisten van de zalvende vredespredikers (oftewel: Oekraïne moet zich maar overgeven, oftewel Noam Chomsky en dergelijken) is gebaseerd op het merkwaardige idee dat “de NAVO” Oekraïne in handen heeft en dat Rusland zich hier gerechtvaardigd tegen verzet.
Welnu, “de NAVO” “zit” niet in Oekraïne. Dit onafhankelijke land had kennelijk een grondwetsartikel waarin de wens tot toetreding werd uitgedrukt. Als nu iets streven naar toetreding heeft bevorderd is het wel de overval van 24 februari jongstleden. Zie ook Zweden en Finland – het laatste land heeft net als Oekraïne en de Baltische landen ervaring met het volgens de zich noemende anti-imperialisten niet bestaande Russische imperialisme.

Ik koester niet de illusie dat deze anti-imperialisten te overtuigen zijn dat er niet zoiets als schuldeloze staatsvorming bestaat en dat er geen staat is die geen nabuurvolkeren heeft onderdrukt. Ja, begin maar bij Nederland en lees bijvoorbeeld de dissertatie van “Kraker Leo” hoe “Nederland” tot stand is gekomen (Goch, dat net zo goed tot “Nederland” had kunnen behoren, bedankte voor de eer na een Republikeins garnizoen “op bezoek” gehad te hebben).
En raadpleeg online het in Estland vervaardigde in het Engels vertaalde Roodboek van de Volkeren in Rusland.

Het is voor zelfbenoemde anti-imperialisten waarschijnlijk moeilijk te bevatten dat het toch echt imperialisme is, het streven naar een groot te beheersen rijk, dat Rusland van Oostzee tot Stille Oceaan/Beringstraat reikt. En dat alle overheerste volkeren kennis hebben mogen maken met de Russische beschavingsarbeid, de taal voorop en het officieel beleden geloof van Moskou daarnaast (de Orthodoxe kerk respectievelijk het marxisme-leninisme naar de snit van Stalin). Een groot deel van het nu nog bestaande Russische Rijk bevindt zich in de arctische zone, streken die nooit dicht bevolkt zijn geweest en dat ook niet zullen worden.

En dienstplichtige soldaten uit die overweldigde gebieden staan in de vuurlinie in Oekraïne om het denkbeeldige broedervolk weer in te lijven bij het Rijk waar ze zelf ooit bij ingelijfd zijn. In Moskou en Sint-Petersburg weten dienstplichtigen er onder uit te komen, de armen en dat zijn vaak niet-Russen, zijn het haasje.

Sint-Petersburg is als een soort opgestoken middelvinger in het pasveroverde land der Ingriërs gesticht naar het model van bewonderd Amsterdam. De Ingriërs zijn in 1937 definitief uitgeroeid.

Als vanuit Oekraïne de wens wordt uitgesproken dat het Russische Rijk na de onvermijdelijke nederlaag uiteenvalt dienen we dat serieus te nemen. Ze hebben ervaring met vanuit Moskou georganiseerde genocide (de Holodomor) en hebben de ervaring van de afgelopen drie maanden.
Uiteraard, alle imperialisme dient bestreden en verslagen te worden. Maar doe niet alsof er geen Russisch en eigenlijk alleen “Amerikaans” imperialisme is.
De tijd van de fellow traveller is echt voorbij, voorbij en o voorgoed voorbij. Hou op met het achter mafiose miljardairs aanlopen.

1) Tegen Vietnam, ja. Niet alleen journalisten gebruiken uitdrukkingen als “in Vietnam” of nog verhullender “Vietnamoorlog” zoals je nu hoort over “oorlog in Oekraïne” en eerder weer “Irakoorlog” of “Golfoorlog”. Hier begint het witwassen al, een soort gelijkwaardigheid van partijen die helemaal niet bestaat. Vietnam heeft de VS niet aangevallen, Oekraïne niet Rusland, Irak de VS niet, enzovoort enzovoort.

– Afbeelding: Karelische vrouw speelt de jouhikko. By Vidgestr – Own work, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=87546540


12 mei, 2022

De hooivorken en bommen die de nieuwe wereld vormen


Het was mooi weer, die maandag de negende, gedenkdag van Ulrike Meinhof, en ik begaf mij zoals het betaamt op maandag naar de Amstelveldmarkt. Zoals meestal een te grote verleiding aan planten en zaden, ze gaat portemonnee, draagvermogen en ruimte in de tuin te boven. Maar laat ik niet klagerig doen want dat is in het geheel niet de bedoeling.

Op de markt loopt oud-medestrijdster C. voor mij langs en ik denk erover na of ik haar zal begroeten. Goeie kans dat ze mij niet herkent hier en nu en dan moet je weer van alles uitleggen, van alles wat zeker te maken heeft met wat hier op het Amstelveld te vinden is maar ook teruggaat naar “toen”, de tijd waarin we guerrillatuinierden – een woord dat helemaal nog niet bekend was. Nou ja, ik heb het dus niet gedaan en wie weet leest ze dit, zo niet – hoe dan ook, saluut. Voor zeker anarchistisch tijdschrift heb ik over dat tuinieren dit geschreven.

Wat ik toen niet en nu langzamerhand wel zie is de overeenkomst met bepaalde socialistische – steeds maar kortstondige – ondernemingen van landbezetting (of aankoop van wat steeds slecht bruikbare grond bleek te zijn): Diggers, de kolonies van Purleigh Essex, Blaricum, Laren en zoveel meer. Gemeenschappelijk Grondbezit heette de organisatie van omstreeks 1900 – het betrof ook arbeiderscollectieven/-coöperaties, en in het Nederland van nu is Land van Ons wel degelijk vergelijkbaar. Want geen zinnig mens ter linkerzijde wil een jacobijns/bolsjewistische machtswisseling, die inderdaad alleen op wisseling neerkomt.

In Engeland is er de utopie die wel degelijk plaatsen kent: de revolutie is zonder u begonnen maar u bent welkom om mee te doen.

Als “de revolutie” hooivorken nodig heeft, dan om een eigen ontginning te beginnen. Als er bommen nodig zijn, dan zaadbommen (ze waren zowaar te koop op het Amstelveld…). De benodigde materialen voor de nieuw te bouwen wereld, “in de schoot van de oude”. 

- Afbeelding ontleend aan artikel in Freedom

08 mei, 2022

Een kopje thee houdt geen leger tegen

Oorlog is de afgelopen 125 jaar of meer het breekpunt bij uitstek in de socialistische beweging en zeker in de anarchistische geweest. Kropotkin die de kant van de geallieerden kiest in de Grande Guerre, het is moeilijk te verwerken. In Nederland was de anti-oorlogsbeweging tijdens de Eerste Wereldoorlog op haar manier krachtig. Anarchistische dominees ontwierpen het Dienstweigeringsmanifest, dat aandrong op individuele dienstweigering. Het eigen geweten moest vooropstaan. Met in discussies aangepaste veranderingen werd het ondertekend door vele prominente socialisten en zelfs sociaal-democraten, ook al had de SDAP de mobilisatie in het parlement goedgekeurd. Het was een moedige stap, die menigeen een tijd in de gevangenis heeft doen belanden. Het hing een beetje af van waar het Openbaar Ministerie er over te zeggen had: niet overal kwamen de ondertekenaars in de nor. Maar het oproepen tot verzet tegen (voorbereiding van) geweld was verboden en is dat nog lang gebleven. En dienstweigering, laat staan totaalweigering, bleef een moeilijke zaak. Nederland had het betrekkelijke voordeel van de neutraliteit, '14-'18. Spanje 1936 was voor de in doorsnee ethisch gezinde en geweldloze Nederlandse anarchistische beweging, in feite georganiseerd in de Internationale Antimilitaristische Vereniging (eigenlijk niet internationaal, ooit opgericht door Domela), een zwaar breekpunt. Gewapend verzet tegen de fascisten, deelname zelfs aan een regering, paste dit bij de zuiverheid van de idee? De toch al kleiner geworden beweging spatte uiteen en pogingen tot lijmen liepen vast op de bezetting van Nederland door nazi-Duitsland. Ja, er hebben anarchisten in het verzet gezeten. Nee, niet alle. Er waren er ook die redeneerden: staat=staat, wat maakt het uit. Mijn eigen anarchisme is nooit zo direct op de proef gesteld, godlof mag ik zeggen. Maar dat betekent niet dat ik gemakkelijk op een afstand "ach ja, staat is staat" geen partij hoefde te kiezen. En om nog iets over het historisch Nederlands anarchisme van de vorige eeuw te zeggen: Felix Ortt was ongetwijfeld de prominentste Nederlandse christen-anarchist. In 1940 was het de keuze: staat=staat of enige vorm van verzet. Hij had onderduikers, zijn zoon zat daadwerkelijk in gewapend verzet en is auf der Flucht erschossen. Of het deze ervaring in directe eigen kring een rol speelde bij zijn verklaring achteraf: als ik jonger was geweest had ik ook voor gewapend verzet gekozen (hij was 74 in mei 1940). Een breekpunt voor een principieel geweldloos, ja, weerloos in de geest van Tolstoy, anarchist. Dorothy Day, om een internationaal bekend christen-anarchiste te noemen, betreurde het dat de katholieke kerk, waar zij zo volledig voor gekozen had, in de Spaanse oorlog aan de kant van de fascisten stond.
Never send to know for whom the bell tolls It tolls for thee
Bepleitten de broeders Berrigan dat de Vietnamezen het leger van de VS met een kopje thee moesten ontvangen? Maakte het Dorothy Day tenslotte niets uit dat de fascisten in Spanje wonnen, en weldra heel Europa en half Azië in brand staken (ook al deed Spanje daar niet aan mee)? Moest Felix Ortt zijn zoon afvallen en het desnoods schouderophalend vernemen dat hij was vermoord? In Oekraïne vechten anarchisten mee tegen de invasiemacht. Staat=staat geldt niet zomaar voor hen. Er zijn nu eenmaal ogenblikken, situaties waarin gekozen moet worden. Voor verdediging. Misschien zelfs voor aanval. Het is tijd om te bepalen waar het allemaal op staat.

21 april, 2022

Schrijven over wat je niet (goed) begrijpt: een anarchist als inspirator van Poetin?

 

Dat het vreemde tijden zijn die om vreemde wendingen in standpunten vragen heb ik al geschreven

. Dat het een goed idee is dat Zweden en Finland tot de NAVO toetreden. Dat de NAVO zelf misschien niet zo’n slecht idee is. Enigszins begrijpen kan ik het wel, als het opgewoelde stof gaat liggen.

De zich communist noemende machthebbers in Moskou waren niet irrationeel op buitenlands politiek gebied. Zij riskeerden geen allesvernietigende wereldoorlog. De rakettencrisis van 1962 heeft het duidelijk gemaakt.
En tot nu toe is Washington nog niet door totale irrationaliteit beheerst.
Maar met zijn wel degelijk genocidaal bedoelde oorlog tegen Oekraïne is Poetin wel de rationaliteit voorbij. De gok is dat “het westen” geen wereldoorlog zal beginnen over Oekraïne – zoals Tsjechoslowakije geofferd werd in 1938 terwille van “de vrede”. De gok lijkt juist te zijn, maar 2022 is echt geen 1938. En Poetin is geen communist (is hij het ooit geweest? wat hield dat dan in?) en Biden is Chamberlain niet.

Maar nu even niet hierover.
In het boekje Oorlog met Rusland van Michel Krielaars lees ik:

Voor de kerstdagen deed het Kremlin bestuurders in heel Rusland de boeken van drie reactionaire filosofen – Ivan Iljin, Nikolaj Berdjajev en Vladimir Solovjov – cadeau, die het nieuwe denken van Poetin hadden bepaald.

“De boeken” lijkt mij wat overdreven. In het geval van Berdjajew (ik houd die transliteratie maar aan) is het een hele zwik en als ik er niet veel van gelezen heb en dat weinige maar moeilijk kan bevatten, dan mag ik verwachten dat Poetins satrapen dat zelden wel kunnen. Krielaars schrijft niet over welke kerstdagen het gaat, we moeten concluderen dat het over 2012 gaat. We hadden gewaarschuwd kunnen zijn.
Is dat zo, als het over die filosofen gaat?

In het geval van Berdjajew gaat het kennelijk enkel om Filosofie van de ongelijkheid. Dat wordt hier bevestigd. Nu hoort dat bij de vele boeken van Berdjajew die ik NIET gelezen heb, en de eventuele aanleiding omdat wel te doen bevalt mij in het geheel niet.

Ik heb diverse artikelen geschreven over Berdjajew, waarbij ik hem – op gezag van mijn geleerde makker Alexandre Christoyannopoulos en de zaligverklaarde Dorothy Day benevens grondlegger van de bevrijdingstheologie Segundo – indeel bij de religieus anarchisten. Ik weet dat de tovertuin van het religieus anarchisme voor nog grotere raadselen stelt bij de oningewijde dan het anarchisme in het algemeen. Dat is het mooi er aan.
Ik heb er hier en op Krapuul het een en ander over geschreven dat iedereen op het net kan raadplegen. Ik heb over hem een lezing gegeven in Loughborough bij het Anarchist Studies Network, onderdeel Academics and Students Interested in Religious Anarchism (ASIRA).
Ik ga mij niet excuseren, zelfs geen Diepgaande Zelfkritiek op zijn rodegardistisch geven.

Hoe je Berdjajew ook kwalificeert, Poetin is fout. Daar hoeven we niet over te discussiëren. De zelfkritiek die ik op dat punt heb te uiten volgt nog aan de hand van Krielaars.

Vreemde tijden vragen om vreemde wendingen

 


Toen Rusland in 2014 razendsnel de Krim bezette en annexeerde keurde ik dit goed. U weet het, die Majdan-opstand had behoorlijke trekken van een vanuit de VS geregisseerde neprevolutie. Als u Krapuul al lang volgt herinnert u zich misschien nog het filmpje van Het Moment van Hans van Baalen met de nodeloos steenkolenengels pratende Guy Verhofstadt op dat plein.
Ik liet makker van vele decennia her, Bas Moreel, weten dat ik het vanuit geopolitiek standpunt juist vond dat Rusland zijn basis op dat schiereiland wilde zeker stellen. Hij vond dat een verwerpelijk standpunt, en laat ik die uitdrukking ook eens gebruiken: ja, met de kennis van nu…
(Het contact is hersteld, als u het weten wilt.)

Een van de argumenten voor de annexatie van de Krim, afgezien van het behoud van een marinebasis, was dat het schiereiland met een meerderheid van Russischtaligen pas sinds 1954 deel van Oekraïne was. Dit werd na zestig jaar ongedaan gemaakt.
Dit is het soort redenering dat Poetin ophing aan de vooravond van de invasie in Oekraïne, 24 februari 2022. En ja, de opstand van 2014 had het dubbelzinnige dat bijvoorbeeld de revolutie van 1905 in Rusland aankleefde. Van pope Gapon, die een demonstratie van boze arbeiders had georganiseerd, was bekend dat hij een agent van het keizerlijk bewind was. Dat weerhield de politie niet van het openen van het vuur op de demonstratie, en er zijn volgens correspondenten van die dagen duizenden doden gevallen.
9 (22) januari 1905, Bloedige Zondag.

Provocateurs kunnen toch alleen geslaagd provoceren als er iets te provoceren valt. Dit gold dus ook voor Majdan 2014. Steeds moet beklemtoond worden dat ultrarechts, dat opvallend aanwezig was, sindsdien geen rol van belang meer speelt in de Oekraïense politiek. Er zit één fascist in het Oekraïense parlement, in Nederland zou je daarvoor tekenen. En verder heeft Oekraïne het niet voor het kiezen. Halfslachtige sancties tegen het rijke geboefte dat is komen bovendrijven bij het einde van het zogenaamde reële socialisme helpen niet op het slagveld waar mensen worden doodgeschoten, gemarteld en verkracht of alle drie. Waar hele wijken worden verwoest, de infrastructuur van het in omvang tweede land van Europa wordt uitgeschakeld.

Bij de persoonlijke bekentenis aangaande de Krim, mijn idee van toen is voor wie het interesseert hier wel terug te vinden, komt nu een lawine van totaal onverwachte nieuwe opvattingen. Gevolg van de overval op Oekraïne die op 24 februari begonnen is. Hoewel achteraf de opbouw van de legermacht aan de grens duidelijk genoeg had moeten zijn was de invasie toch een verrassing. De völkische praatjes van Poetin, over een volk en een land dat feitelijk niet bestaat – dat niet hoort te bestaan, is de boodschap -, er zijn vast nog hopen linksisten en dwarsies die ze niet gehoord (willen) hebben.
Welnu, ik hoor niet bij hen.

Er is geen “maar” passend achter een veroordeling van de invasie. Alles wat na “maar” komt maakt zalvende lippendienst aan de vreedzame coëxistentie ongedaan.
Er is geen “ik kies geen partij”. Wie zegt geen partij te kiezen in een toestand van onrechtvaardigheid kiest voor de onrechtvaardigen.
De implicaties zijn verwarrend en schokkend. Ik houd het even persoonlijk.
Ik zou twee maanden geleden geen ogenblik gedacht hebben dat het een goed idee is dat neutrale landen als Zweden en Finland zich aansluiten bij de NAVO. Sterker nog, uiteraard, die hele NAVO zou ik, als altijd, afgewezen hebben.

Maar hier zijn we dus. Wie fascisme afwijst dient het regime in Moskou af te wijzen en te bestrijden.
De NAVO, met haar verleden waarin fascistisch Portugal, Griekenland, Turkije zonder problemen werden gehandhaafd als lid, of in het eerste geval van begin af aan lid kon zijn, als antifascistisch bondgenootschap. Het vergt “omdenken”, maar het gaat snel en onder indruk van kameraden als in het hierboven gelinkte artikel.

En ja, de parlementaire democratie is problematisch, en wordt, zoals de verkiezingen in Frankrijk hebben laten zien, alleen nog problematischer. We moeten het er maar mee doen. Is het tij te keren? Het moet, dat is het enige dat vaststaat.
“Socialism on the never-never”, herinner ik mij van de Nigeriaanse socialistische politicus Awolowo van meer dan vijftig jaar geleden. Het zat er niet in. Als het er in zit, kan het alleen met behoud, versterking en uitbouw van de democratie. Kom mij niet aan met verkondiging dat dit niet anarchistisch is. Dan niet.
Het is tijd om te bepalen waar het allemaal op staat.

25 januari, 2022

De beste boeken van anarchisten, uit de losse pols

 

Een Boek over Het Anarchisme is niet zo goed denkbaar, omdat Het Anarchisme zoals het betaamt geen definitie verdraagt. Ik zou wel boeken over anarchistische subsidiair libertaire stromingen kunnen noemen, zoals Peter Marshall’s Demanding the impossible. De schrijver is evenwel zelf anarchist, heeft zelfs de term spiritueel anarchisme gelanceerd als paraplu waaronder religieus-anarchisten vallen, dit in Religious anarchism, waaraan ik zelf heb bijgedragen dus u begrijpt dat ik dit meesterwerk heel bescheiden niet noem. “Spiritueel” is een adjectief dat inmiddels eerder verdacht aandoet, Peter – nou ja, het waait wel weer over hopen we.

Een heel mooi overzicht van naar anarchisme neigende stromingen in de Engelse revolutietijd van de zeventiende eeuw is The world turned upside down van Christopher Hill, zelf communist Van De Partij. Ja, het lied is naar het boek vernoemd.
Een roman van een schrijver die zelf geen anarchist was maar die mijn belangstelling voor wat ik onder religieus anarchisme versta, heeft doen ontwaken is Arthur van Schendel, De waterman. Lees het en begrijp het.

Romans zijn altijd betere inleidingen dan mogelijk dorre al dan niet wetenschappelijke verhandelingen. Het gehele oeuvre van B. Traven, bovenal Das Totenschiff, beveel ik u warm aan. Van Orwell de twee bekendste zeker, maar die worden onbegrepen nog wel eens gekaapt door de andere zijde. Met Homage to Catalonia zal ze dat niet lukken. 

Niet-romans (ik heb een hekel aan de termen “fictie” en “non-fictie”): om te beginnen Daniel Guérin, Pour un marxisme libertaire. Niet klagen dakeniknieleeze, het is in allerlei vertalingen te vinden.
En dan Gustav Landauer, Aufruf zum Sozialismus, de mooiste oproep die ik ken die tevens duidelijk maakt dat het om gezindheid gaat (op de gezindheid komt het aan, en daarom wordt het misschien wel nooit iets). Ook hiervoor: geen excuses, genoeg vertalingen.
Of hij zich zelf anarchist noemde, zeker in latere jaren, zou ik niet weten, maar met Roads to freedom van Bertrand Russell zit u ook niet slecht.

Als er iets is wat anarchisten bindt is het hun betrokkenheid bij het onderwijs. Een keur van auteurs wacht op u, van Freire tot Goodman, van Henri Roorda van Eysinga tot Neill. Te veel om op te noemen. Nou vooruit: Ivan Illich, Deschooling society.

En dan moet ik het vijftal (in de geest van Ruth Kinna) volmaken. Met In het polderland van B.P. van der Voo, een van de eerste natuurwandelboeken van Nederland, over wat nu onherkenbaar is als de omgeving van Rotterdam. Hij was eerder dan Heimans en Thijsse (die ik zeer hoog acht, daar gaat het niet om) en was nog anarchist ook. Mag wel eens herdrukt worden door deze of gene.
 

 

20 januari, 2022

Maakt anarchisme deel uit van de politieke theorie?

 


Als men het anarchisme als categorie in de theorie van de politiek wil kunnen beschouwen is het bijna onmogelijk aan definities te ontkomen. Hoe strijdig het definiëren van een maatschappelijk fenomeen, of een Idee, ook is met een dialectische visie. Vergeef mij als u dit zware zoniet ondoorgrondelijke zinnen vindt: geschiedenis van de politieke theorie is mijn hoofdvak en ja, ik ben afgestudeerd op het christen-anarchisme zonder dit te hoeven definiëren. Het was een bijzondere ontdekking, ik heb het er hier nader over gehad.

Het minimale vereiste om onder de paraplu van “het anarchisme” of anarchisme zonder lidwoord te vallen is verzet tegen de staat, of liever: het afwijzen van de staat. Dit verplaatst het probleem naar de vraag: wat is de staat, wanneer verschijnt die in de menselijke geschiedenis? Met de staat verschijnt het verzet ertegen, men zou het axiomatisch kunnen veronderstellen. In overzichten van de geschiedenis van “het” anarchisme wordt de Daodejing van Laozi als eerste vroege uiting genoemd. Het verschil tussen de wereld van Laozi of bijvoorbeeld van Plato met zijn dialoog die Politeia, Staat, wordt genoemd en die van nu is dat aan “de staat” te ontsnappen viel. Inmiddels is er op Antarctica na geen plaats ter wereld die niet deel uitmaakt van een staat. *)

Anarchie in de positieve betekenis van “staatloze orde” is als term gemunt door Pierre-Joseph Proudhon. Overigens, zonder dat het woord christen-anarchisme valt – dit is pas geïntroduceerd eind negentiende eeuw door Eugen Heinrich Schmitt, ter beschrijving van de politieke positie van Tolstoj – wordt dit in dezelfde tijd van een theoretische grond voorzien door Adin Ballou. Twintigste-eeuwse christen-anarchisten noemen echter Sören Kierkegaard als geestelijke voorvader, en die leefde en werkte net iets eerder.
Het roept voor mij de vraag op of er een parallelle en dus gescheiden ontwikkeling is. Maar dit kan slechts betrekkelijk zijn: bijna alle verzet tegen een geweld gebruikende overheid is religieus geïnspireerd. Dit heeft tot gevolg dat religieus anarchisten sinds de stroming ook echt zo heet zich van een grote rij voorgangers voorzien. Men kan hier alleen op afdingen dat die voorlopers zich nooit zo genoemd hebben.

In de geschiedenis van de politieke theorie zoals ik die aan de universiteit heb mogen vernemen komt “het anarchisme” in het geheel niet voor. Zijdelings wilde een docent wel het belang van iemand als Peter Kropotkin noemen maar dat gebeurde niet “ex cathedra”. Als er een fenomeen als HET anarchisme is, is de plaats daarvan in de politieke theorie iets wat wellicht nog veroverd moet worden.

*) In zijn laatste, postuum verschenen boek stelt David Graeber dat er geen begin aan de staat is. De implicatie is dat er dan ook eigenlijk geen eind aan te vinden is. Ik kom hier apart op terug. Na rijp beraad heb ik besloten op veel meer terug te komen en het verder bij het bovenstaande te laten. U houdt mij niet aan een deadline, wel?