24 oktober, 2014

Juichen bij het schieten van de laatste leeuwen

De betoverende stem van David Attenborough in Life story over leeuwenwelpjes die bescherming zoeken bij hun moeder en in laatste instantie hun vader laat de vraag onbeantwoord: waar kun je deze beelden nog zomaar filmen? In De dierenwereld in woord en beeld zegt Heimans in 1911 dat de leeuw de twintigste eeuw niet zal overleven. Er klinkt geen spijt door in zijn tekst.
Maar het staat er ook echt slecht voor met de leeuw in de eenentwintigste eeuw. In Azië is een laatste populatie in India van enkele honderden. Het schieten van de laatste leeuwen in Iran in 1963 werd feestelijk gevierd. Nog zo kort geleden.

In Afrika is nauwelijks een behoorlijk leefgebied van enige omvang over, de versnippering blijkt uit de kaart hier. De rechtenvrije natekening ervan plaats ik hieronder.

23 oktober, 2014

Het gekleurde glas van Wittgenstein


W.F. Hermans heeft er geen kennis meer van kunnen nemen en dat is voor iedereen waarschijnlijk het beste: Wittgensteindeskundige Ilse Somavilla heeft twee fragmenten van Wittgenstein bijeengebracht onder de titel Licht und Schatten, in het Nederlands Licht en schaduw, een mystieke - tevens blijkbaar beangstigende droom - en een geschrapte dagboekpassage.

Wittgensteins opvatting van het geloof als het ware - door hem naar mijn gevoel paradoxaal "wit" genoemde - licht dat alle gekleurde licht van de wereld in de schaduw stelt komt onprecies voor, voor iemand die zich zo uitdrukkelijk verdiept heeft in het fenomeen kleur. Men denkt bijna vanzelfsprekend aan de grotvergelijking van Plato, die ongetwijfeld doorechoot in 1Cor 13:12
Want wij zien nu in een spiegel door raadselen, maar dan zie ik van aangezicht tot aangezicht: nu is mijn kennis gebrekkig, maar dan zal ik kennen zoals ik ook gekend word. [Leidse vertaling]

De King James Version heeft de poëtische maar duistere en inmiddels onjuist bevonden vertaling
For now we see through a glass, darkly

Wittgenstein laat geen joodse achtergrond doorklinken in zijn mystieke notities die evenwel via Paulus wel een grond in het christendom met platoonse inslag heeft en waarin het glas dat het zicht beperkt juist uitdrukkelijk ter sprake komt. Het witte licht treedt hij tegemoet met een kierkegaardiaans vrees en beven.

22 oktober, 2014

Pikbroekenrevolutie in Londen

Het wordt aangekondigd als tarpaulin revolution en dat is dan eens een frase waar ik een woordenboek bij moet pakken. Tarpaulin betekent persenning, dus deze vertaling is ook niet aan mij besteed. Het is naar ik begrijp een geteerd zeil, het woord pikbroek hangt met dat teer samen.

Maar goed, ik heb het gemist tussen alle spookachtige nieuws van de afgelopen dagen door: van 17 tot en met 26 oktober wordt er een Occupy-actie gehouden in Westminster voor het parlementsgebouw en ja, daar treedt de politie tegen op: insluiten ("kettling"), oppakken, uiteenjagen. Zo ziet de democratie er uit.
Kameraad en medeblogger Keith Hebden was een van de sprekers bij de aftrap - toch merkwaardig en jammer dat ik dit ook als nieuws gemist heb. Andere "namen": David Graeber, Caroline Lucas, Russell Brand.

Een stem uit Schotland over de actie.

De al dan niet geteerde zeildoeken hangen of hingen op Parliament Square, het protest is duidelijk: "wij" hebben niet gekozen voor bezuinigingen, uitverkoop van de gezondheidszorg, afbraak van het sociale stelsel en zo meer. En eens te meer blijkt de staat niet bereid zelfs maar het protest te laten doorgaan.
"Revolutie" echter impliceert de machtsvraag.

21 oktober, 2014

Levend werkend theater


Retrospectieve video van het Living Theatre 1961-2001. Voor de zekerheid: de theatergroep bestaat nog, in tegenstelling tot de Nederlandse pendant het Werkteater, dat hier ook echt nabeschouwd wordt.
Evenwel wordt de website van het Werkteater op 27 oktober volledig vernieuwd heropend met registraties en al. We zien het dan...

20 oktober, 2014

Herfstbeeld 2014 - 4

Geen gids bij de hand...
Een op dril lijkend groepje zwammen
Een rijzend harig beslag op een beukeknoest, vele meters boven de grond
De beslagzwam nader beschouwd
Zoekplaatje met twee kikkertjes...
Een stek van mijn afstudeerboeket, na de derde verhuizing: hemelsleutel, eind oktober

Hetzelfde racisme: Zwarte Piet moet blijven, vluchtelingen moeten weg

- door Joke Kaviaar -

In de loop van de Zwarte-Piet-discussie heb ik het vaak gehoord uit kringen van medestanders tegen het 'asiel'beleid: maak je beter druk om vluchtelingen. Echter, Zwarte Piet is een uitingsvorm van hetzelfde racisme en nationalisme als hetgeen dat vluchtelingen aan de grens probeert tegen te houden en op straat schopt, dat om minder Marokkanen roept en dat smerissen de straat opstuurt om racistische controles te houden.

Rotterdam, afgelopen week: Leefbaar Rotterdam hing overal pluche Zwarte Pieten op met de tekst: “Wij willen blijven”.
Het is een directe en misselijke referentie aan campagnes die doorgaans voor kinderen van vluchtelingen worden gevoerd, vaak door scholen en buren van families die met deportatie worden bedreigd. Zouden de lieden die zo fanatiek actievoeren voor het 'blijven' van Zwarte Piet en daarbij geweld en bedreiging niet schuwen, het ooit zo fel voor die vluchtelingenkinderen opnemen als voor 'kindervriend' Zwarte Piet?


Ja, maar... Zwarte Piet is dan ook niet écht zwart. Zwarte Piet is een traditieminnende (blanke) Neederlander met voor één dag zwarte schmink en knalrode lippenstift op zijn gezicht, een lullig pakkie aan en een zak op zijn rug, die achter een al even traditieminnende (blanke) Neederlander met een toga, staf, mijter en opplakbaard aanloopt om namens hem cadeautjes aan kinderen uit te delen. Het grootste cadeau: de op slinkse wijze ingeprente gedachte dat zwarte mensen grappige knechtjes zijn die massaal aan het werk zijn voor de wijze oude blanke man. Dat is het beeld van de black face, onderschikt en minderwaardig. “Sinterklaasje, kom maar binnen met je knecht”. Wel schattig en leuk, maar niet serieus te nemen. En dát cadeau, besmuikt gegeven aan talloze kinderen elk jaar, is de kern van het probleem van Zwarte Piet. Het bepaalt hoe kinderen de rest van hun leven onbewust beïnvloed zijn door racisme. Hoe zij zwarte mensen de rest van hun leven automatisch zullen associëren met de simpele volgzame Zwarte Piet en vervolgens verwachten dezelfde kenmerken tegen te komen in die zwarte mensen. Deze beïnvloeding is zo sterk dat zelfs zwarte kinderen zelf in hun minderwaardigheid gaan geloven.

In zijn college op de Vrije Universiteit van Amsterdam “Waarom is het gevaarlijk om te denken dat je geen vooroordelen hebt?” noemt sociaal psycholoog dr. Daniël Wigboldus dat automatische verband leggen tussen bepaalde groepen mensen en bepaalde kenmerken “impliciete associatie” en “aversief racisme”. In de lezing haalt hij ook een onderzoek aan naar kinderen en hun associaties (Clark & Clark, met witte en zwarte poppen): uiteindelijk kozen heel veel zwarte meisjes om te spelen met een witte pop. Zover reikt dus de invloed van racisme, juist bij kinderen. Een racisme dat geen bewust racisme is en daardoor juist zo gevaarlijk. Want het is er wèl.
We kunnen het kinderen die met het beeld van de black face worden opgevoed niet direct kwalijk nemen. Wel kunnen we tegen alle volwassenen die, geconfronteerd met én bewust van het black face racisme, nog altijd krampachtig blijven vasthouden aan Zwarte Piet, zeggen: dit is geen aversief racisme meer, dit is een keus, een weloverwogen keus om vast te willen blijven houden aan dat beeld, en dat is bewust racisme en je geeft het door aan je kinderen.

Racisme is een woekeraar. Het nestelt zich via media, filmindustrie, via politici en tradities in onze hoofden. Willen we ervan af, dan moeten we allereerst afrekenen met de beeldvorming, want dat is de voedingsbodem. Of het nu gaat om Zwarte Piet of om telkens weer die berichten in de media dat criminaliteit, dreiging en terrorisme moeten worden geassocieerd met “Marokkanen”, met “buitenlanders” of “allochtonen”, met “asielzoekers” of “vluchtelingen”, het is doelbewuste beeldvorming, bedacht om onderscheid te maken tussen 'ons' en 'hen'.

In Gouda zullen tijdens de Sinterklaasintocht 'Goudse' Pieten aanwezig zijn. Ik vind dat zo'n gek idee nog niet. Op zijn minst jammer is wel dat het als excuus wordt gebruikt om ook nog altijd de bekende Zwarte Piet ten tonele te mogen voeren want, tja, dat wil 'het volk' nu eenmaal. En dus gaan we demonstreren in Gouda op 15 november, tot de laatste Zwarte Piet is afgeschminkt.

Waarom niet allemaal Goudse Pieten? Het wordt tijd dat Neederlanders zichzelf eens gaan bespotten in plaats van een ander met een andere huidskleur of afkomst steeds neer te zetten als dom en volgzaam. De Neederlander is, gemiddeld genomen, een kaaskop die zich in extreme mate te buiten gaat aan het nuttigen van excessieve hoeveelheden zuivelproducten en vooral kaas. Kaas rijmt bovendien best wel goed op Sinterklaas en er rijmt nog veel meer op. Voeding genoeg voor nieuwe Sinterklaasrijmpjes dus. “Ook al ben ik Piet van Kaas, 'k ben nog niet dwaas” bijvoorbeeld.
De discussie over Zwarte Piet is pas afgelopen als Zwarte Piet niet langer het minderwaardig beeld van zwarte mensen in de hoofden van kinderen inprent. Tegelijk zouden we ons wel degelijk zorgen moeten maken om al die kinderen die in tegenstelling tot Zwarte Piet niet mogen blijven en massaal met hun ouders worden opgesloten en meegedeporteerd naar landen als Afghanistan. Tegelijk zouden we in actie moeten komen tegen de agressieve repressie gericht op vluchtelingen die aan de grens met Europa en aan de binnengrenzen van Europa worden tegengehouden en opgejaagd. Op dit moment vindt er een Europese grootscheepse grenscontrole plaats, genaamd 'Mos Maiorum' (13 – 26 oktober). Reiswaarschuwingen aan het adres van vluchtelingen gaan massaal het internet over. Pas op voor de jagers! Sinterklaas zal er geen last van hebben...

De angst voor mensen met andere gewoonten en tradities is de keerzijde van de medaille van het vasthouden aan de Sinterklaas en Zwarte Piet traditie en deel van hetzelfde probleem: de angst voor verandering, de angst voor het vreemde, alsof het in onze hoofden is ingebrand.
Tegen een ieder die wil vasthouden aan een traditie die racisme in stand houdt, of die roept dat de strijd tegen Zwarte Piet een onzinnige is en wij ons beter bezig kunnen houden met 'echt racisme', of die vindt dat vluchtelingen moeten worden opgesloten en gedeporteerd, kan ik alleen maar zeggen:

Oh, witte Sint Nicolaas, kom vooral niet bij mij. En rijd liever stilletjes ons huisje voorbij!

15 november, 11 uur: Markt, Gouda

19 oktober, 2014

Kijken of de reproductie klopt

Een deel van de toeristische ervaring bestaat uit het bezoeken van musea waar je de Echte Kunstwerken te zien krijgt. Ik heb een massa kijkenden zien gapen rond de Venus van Milo die op de foto echt beter te bekijken valt - maar ja, in het echt is zij zoveel - eh, echter. De Mona Lisa valt wat formaat betreft ook al tegen. Van de David staat altijd een replica buiten in Firenze - het geeft niet, want naar ik begrepen heb kijken de mensen binnen ook naar en een replica. Die replica heb ik niet gezien, omdat er de keren dat ik bij het museum was zo'n rij stond dat ik bij voorbaat al opgaf. Ah, waarom ook? Ik heb een souvenirschaaltje met de David er op (niet van eigen bezoek, moet ik er snel aan toevoegen) en ben in de gelegenheid koek of gebak te presenteren vanaf de heuse piemel van de man. Ook een authentieke ervaring.

De gewijde sfeer die gecreëerd wordt om de Nachtwacht heen is moeilijker te reproduceren. Wie verbrak die erger: de kunstenaars die de zaal in juni 1969 bezet hielden of de man die een mes zette in het schilderij, bij berechting ontoerekeningsvatbaar werd verklaard en zijn dagen al spoedig eindigde met zelfmoord in een gekkenhuis? Doodstraf voor een aanslag op een schilderij. De tweede studie van de Zonnebloemen was op 6 augustus 1945 in Hirosjima.

Ik moest onze bezoeker uit de VS teleurstellen dat de echte zonnebloemen, de echte aardappeleters en de echte sterrennacht niet in het museum van Vinnie VenGo zijn te zien. Maakt het uit?
Mij lijkt het dat musea alleen nog kunnen dienen voor de confrontatie met iets onbekends, niet met de mogelijkheid te controleren of de reproducties kloppen.
Walter Benjamin....

18 oktober, 2014

Gillend door het raam

Ja, laten we eens wat Nederlandstalige rock'n'roll doen...

Ene mee hesp of ene mee kees, Big Bill - onvergetelijk optreden op Marktrock in Leuven, jaar inmiddels vergeten (toch 1991?)


Dracula, ZZ & de Maskers



Marijke, Peter en zijn Rockets. Valt beetje tegen dit terug te horen. Ik geloof ook niet zo dat de afgebeelde dame de bezongene is...

17 oktober, 2014

De stad als attractiepark

En Frenkhaus. Een stem die aan de rand van het beschaafd Nederlands zweeft deelt mede wat er belangrijk is aan de halte Westermarkt in Amsterdam. De voormalige Heinekenbrouwerij wordt Heineken Expierijuns. De Dappermarkt heet dan niet Korreedjus Market, wordt wel omgeroepen. De stad als verdienmodel, attractiepark, in moeizaam Engels aan de goedbetalende bezoek(st)ers gepresenteerd. Geen illusie over "authenticiteit" wordt in stand gehouden, er is aan u te verdienen. In het café tegenover En Frenk (haar andere onderduikplaats is genadiglijk weggepoetst uit het verhaal, het moest tenslotte gesloopt worden voor het nieuwe stadhuis) wordt zonder toeters en bellen wordt in gebroken Engels gevraagd wat je wilt, reden om weg te gaan ("De Oude Wester" - zelfs die kitsch wordt niet gespaard).

Hierover meer later.

16 oktober, 2014

René Sanders en de complete chaos

Ruim tien jaar nadat we tegelijk in de redactie van De Vrije Socialist hadden gezeten ontmoette ik René Sanders weer, nu als mede-uitgever bij Ravijn waar onder andere mijn Jullie deugen niet werd uitgegeven. We spraken over het georganiseerde anarchisme van de jaren zeventig en stelden vast dat onze gezamenlijke memoires hierover wel "Omzien in verbijstering" zouden moeten gaan heten. Maar die zullen niet komen en blijkbaar hebben we nogal uiteenlopende opvattingen over zo'n terugblik. Zowel zijn Tegentonen als De chaos compleet is een zevenmijlslaarzenrondgang door de filosofie van vele eeuwen die naar wat hij de chaos van nu noemt. Het tweede is opgebouwd uit stellingen, een stijlfiguur die we kunnen kennen van Wittgenstein, beter in René's geval van de situationisten en van het hierbij ook vaak in de buurt komende Bilwet.

Ik stem niet per se in met zijn beklemtoning van het belang van de situationisten. Ik heb het al eerder geschreven, volgens mij is dit achteraf binnengesmokkeld. "Mei '68" had Guy Debord niet nodig, noch Raoul Vaneigem, misschien is die rol van de situationisten op zijn beurt weer spektakel. Als chaos, entropie, de toestand van het kapitalisme van vandaag is, wat het geval lijkt te zijn, wordt dit zeker "weerspiegeld" in de filosofie. Een essayistische benadering biedt daarvoor echter geen overtuigende verklaring.

- René Sanders, De chaos compleet - lineaire orde en verpletterende wanorde. Utrecht: Kelderuitgeverij, 2012.